Leren van wat misgaat: drie sprekers over fouten, veiligheid en druk

In elke organisatie gaat er wel eens iets mis. Een project dat na een jaar stilvalt, een medewerker die op een phishingmail klikt, een leverancier die van de ene op de andere dag wegvalt. Wat daarna gebeurt, verschilt enorm. De ene organisatie zoekt een schuldige en sluit het dossier zo snel mogelijk. De andere zoekt de les, legt die vast en komt er sterker uit.

Dat verschil laat zich moeilijk vangen in beleid. Het zit in gedrag, in taal en in wat een directie voorleeft. Precies daarom zetten organisaties er steeds vaker een verhaal van buiten tegenaan. Drie sprekers laten zien hoe uiteenlopend dat verhaal kan zijn: een hoogleraar die mislukkingen verzamelt, een astronaut die veiligheid als gewoonte beschrijft en een oud-crisisbestuurder die geopolitiek naar de directietafel brengt.

In het kort

• Fouten Paul Iske verzamelt mislukte projecten en haalt er patronen uit die innovatie verder helpen.
• Veiligheid André Kuipers vertelt hoe veiligheidsgedrag werkt in een omgeving waar niets vanzelf goed gaat.
• Bestuur Dick Schoof legt uit waarom geopolitiek en leveringszekerheid bestuurlijke onderwerpen zijn, geen IT-onderwerpen.
• Rol Een keynote zet een onderwerp neer, een dagvoorzitter houdt een programma bij elkaar. Dat zijn twee verschillende opdrachten.

Fouten zijn geen ongeluk, maar onderdeel van het werk

Weinig mensen hebben van fouten een vakgebied gemaakt. Paul Iske wel. Hij is hoogleraar aan de School of Business and Economics van de Universiteit Maastricht, waar zijn leerstoel gaat over leren van individuen en organisaties in complexe, dynamische omgevingen. Daarnaast is hij oprichter van het Instituut voor Briljante Mislukkingen, dat begrip wil kweken voor de complexiteit van innoveren en ondernemen. Zijn missie vat hij zelf kort samen: organisaties slimmer, innovatiever en ondernemender maken.

Zijn achtergrond verklaart de blik. Iske promoveerde in de theoretische natuurkunde en werkte daarna jaren bij Shell, waar hij vooral kennis binnen en buiten het bedrijf met elkaar verbond. Dat is ook de kern van zijn werk gebleven. Een briljante mislukking is in zijn definitie geen blunder, maar een goed voorbereide poging die anders uitpakt dan bedoeld en die onderweg iets waardevols oplevert. In zijn boek Instituut voor Briljante Mislukkingen staan de archetypes die hij in honderden van die pogingen terugzag.

Zijn redenering is zakelijk, niet troostend. Organisaties krijgen te maken met ingrijpende en soms disruptieve veranderingen en moeten laten zien dat ze wendbaar en weerbaar zijn. Vernieuwing van het businessmodel is daarbij vaak nodig, en daar zijn creativiteit, durf en positieve energie voor nodig. De kunst is volgens hem een omgeving te ontwikkelen waarin innovatie en ondernemerschap kunnen gedijen. Hij plaatst daar meteen een kanttekening bij. Optimisme helpt onder bepaalde condities om doelen te halen, dat blijkt uit onderzoek, maar het leven is vaak ingewikkelder dan we zouden willen. Of, met de regel van Einstein die hij graag aanhaalt: maak de dingen zo eenvoudig mogelijk, maar niet eenvoudiger dan dat.

Voor wie met informatiebeveiliging bezig is, ligt de vertaling voor het oprapen. Een organisatie waar een fout wordt afgestraft, hoort haar incidenten te laat. Een organisatie waar een verkeerde klik gemeld mag worden, hoort ze meteen. Iske noemt dat vooruit falen: vooraf nadenken over hoe iets kan mislukken, zodat de schade beperkt blijft en de opbrengst aan kennis niet verdampt. Dat is dezelfde gedachte die achter een goede meldcultuur en een eerlijke evaluatie zit, zoals ook terugkomt in ons artikel over beveiligingsbewustzijn. Iske spreekt over innovatie, creativiteit, intellectueel kapitaal, kennismanagement en ondernemerschap, en treedt op als keynote spreker, dagvoorzitter en facilitator.

Veiligheid is een gewoonte, geen procedure

Een heel andere invalshoek op hetzelfde thema komt van André Kuipers. Hij is de eerste Nederlander met twee ruimtemissies op zijn naam en bracht in totaal 204 dagen in de ruimte door, waarvan 193 dagen tijdens de missie PromISSe. Aan boord van het internationale ruimtestation was hij niet alleen arts en wetenschapper, maar ook boordingenieur en onderhoudsmonteur.

Een van zijn lezingen gaat specifiek over de strenge veiligheidseisen in de ruimtevaart. Dat onderwerp werkt goed voor organisaties die worstelen met naleving, omdat het laat zien hoe veiligheid eruitziet als een fout geen optie is. Niet als een formulier dat achteraf wordt ingevuld, maar als gedrag dat is ingesleten door training en herhaling. Kuipers merkt daarbij op dat mensen techniek en wetenschap al snel saai vinden of iets voor nerds, terwijl iedereen ruimtevaart fascinerend vindt, en dat juist techniek en wetenschap is. Die observatie raakt precies het probleem van veel bewustwordingsprogramma’s: de inhoud klopt, maar niemand wil luisteren. Zijn andere thema’s zijn technologie en innovatie, energie en de toekomst, en onze kwetsbare aarde.

Geopolitiek hoort op de directietafel

Dick Schoof brengt het gesprek naar het bestuurlijke niveau. Hij was voormalig minister-president, directeur-generaal van de AIVD en Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, en werkte eerder onder meer bij de IND, bij Binnenlandse Zaken en als directeur-generaal Politie. Als NCTV had hij te maken met terrorisme, radicalisering, cyberdreigingen en de nasleep van de MH17-ramp. Bij de AIVD richtte hij zich op digitale dreigingen en hybride conflicten.

Zijn boodschap aan organisaties is direct. Geopolitiek en de invloed daarvan op veiligheid, afhankelijkheid en leveringszekerheid horen ook in de boardroom de hoogste prioriteit te hebben. Daar komt een scherpere observatie achteraan: in deze snel veranderende wereld zijn veiligheid en vrede niet gegarandeerd, en daarmee is onze democratie dat evenmin. Voor een directie die cyberrisico nog steeds als een IT-onderwerp behandelt, is dat een ongemakkelijke maar nuttige spiegel. Wie wil weten hoe die verantwoordelijkheid intern belegd wordt, leest ons artikel over de rol van de CISO. Schoof spreekt daarnaast over leiderschap onder extreme druk, crisismanagement, en over polarisatie en vertrouwen.

Het bureau achter deze namen

Alle drie zijn ze te boeken via Speakers Academy, het grootste sprekersbureau van Nederland, dat inmiddels dertig jaar bestaat en werkt onder de noemer Bringing Knowledge to the World. Het bureau bemiddelde naar eigen zeggen voor meer dan vijftigduizend tevreden opdrachtgevers in Nederland en werkt uitsluitend met sprekers en dagvoorzitters met wie het direct contact heeft. Dat laatste is geen detail. Het verschil tussen een naam op een website en een spreker die een bureau echt kent, merk je pas als een programma verschuift of als een zaal anders reageert dan verwacht.

Drie keer hetzelfde onderwerp, drie invalshoeken. Iske kijkt naar fouten in innovatie, Kuipers naar veiligheid als gedrag, Schoof naar risico op bestuurlijk niveau. Welke past, hangt af van je publiek en van wat de dag moet opleveren.

Daar is een sprekersbureau ook voor. Geef de context van je evenement mee, het thema, de zaal en wat er daarna moet gebeuren, en er komen ook namen terug waar je zelf niet aan dacht. Soms is dat een keynote, soms een dagvoorzitter die de dag bij elkaar houdt.